การคุ้มครองผู้บริโภคในยุคดิจิทัล

การคุ้มครองผู้บริโภคในยุคดิจิทัล

โลกดิจิทัลทำให้หลายสิ่งที่มนุษย์ได้แต่จินตนาการเกิดขึ้นจริง ข้อมูลข่าวสารถูกเผยแพร่ แลกเปลี่ยนและถูกสืบค้นได้อย่างรวดเร็วเพียงปลายนิ้วสัมผัส ธุรกิจหลายอย่างล้มหายตายจากไปพร้อมกับการเกิดธุรกิจใหม่ๆ ที่เข้ามาตอบสนองพฤติกรรมของมนุษย์ได้อย่างเหมาะสมมากขึ้น Bradley Kreit ผู้บริหารจาก Future 50 Research สถาบันเพื่ออนาคตที่ตั้งอยู่ในซิลิคอนวัลเลย์ สหรัฐอเมริกา กล่าวว่า “นับจากนี้ จากยุคแห่งการหาข้อมูลหรือบริการด้านข้อมูลเท่านั้นในปัจจุบัน เรากำลังเข้าสู่ยุค “Internet of Action” เนื่องด้วยโลกดิจิทัลมีความรวดเร็วแบบ Real time และกระจายเข้าถึงกลุ่มคนในทันทีพร้อมๆ กัน จึงเป็นข้อดีและข้อเสียในคราวเดียวกัน สำหรับผู้บริโภค ที่เสพสื่อในช่องทางเทคโนโลยีดิจิทัล การสื่อสารในยุคดิจิทัล ทำให้เข้าถึงข้อมูลส่วนบุคคลได้ง่าย นำมาซึ่งการล่อลวงทางอินเทอร์เน็ต ทำให้เกิดความสูญเสียและเสียหายในทรัยพ์สินทั้งอาจจะเกิดจากกลุ่มอาชญากรไทยหรือข้ามชาติก็ได้ เพราะเป็นโลกแห่งสังคมไร้พรมแดน จริยธรรมในสังคมออนไลน์จึงเป็นสิ่งที่สังคมควรให้ความรับผิดชอบ ทั้งการเคารพสิทธิส่วนบุคคล ความรับผิดชอบต่อสังคม ความถูกต้องของข้อมูล หรือการปิดกั้นไม่สามารถเข้าถึงข้อมูล

สำหรับประเทศไทย ปัญหาสิทธิผู้บริโภคยังคงปรากฏให้เห็นอยู่เสมอ และภายใต้ระบบการคุ้มครองสิทธิผู้บริโภค ยังดูเหมือนเป็นปัญหาส่วนบุคคล ไม่ว่าจะเป็นสินค้าด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพที่มีการอวดอ้างสรรพคุณเกินจริง รถสาธารณะไม่ได้มาตรฐาน ค่าใช้จ่ายด้านบริการสุขภาพและบริการสาธารณสุขที่สูงเกินควร เป็นต้น

ดีลอยท์ ประเทศไทย จึงได้จัดการสำรวจการเปลี่ยนแปลงสู่ดิจิทัล พบว่า ธุรกิจโดยส่วนมากในประเทศไทย โดยเฉพาะด้านสื่อสารโทรคมนาคม เทคโนโลยี การเงินและการธนาคารมีการตื่นตัวรับรู้ถึงการเปลี่ยนแปลงด้านเทคโนโลยีที่กำลังเกิดขึ้นในอุตสาหกรรมของตน ดังนั้นแนวทางการคุ้มครองผู้บริโภคในอนาคตจะต้องให้ความสำคัญกับกิจการโทรคมนาคม เพราะกลายเป็นเครื่องมือที่ถูกนำมาใช้ในชีวิตประจำวันของประชากรส่วนใหญ่ ข้อมูลจำนวนมหาศาลจะเกิดจากแหล่งข้อมูลต่างๆ อย่าง Cloud ศูนย์ข้อมูล เสาสัญญาณ และอุปกรณ์เช่น สมาร์ทโฟน และ อุปกรณ์ IoT จะเป็นตัวแปรหลักที่ก่อให้เกิดข้อมูลมากกว่า 50% ของปริมาณการผลิตข้อมูลทั้งหมด เทคโนโลยีเครือข่ายอินเทอร์เน็ตไร้สาย อาทิ 3G,4G, 5G รวมทั้งอุปกรณ์เชื่อมต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นคอมพิวเตอร์ แท็ปเล็ต มือถือ ซึ่งเป็นเครื่องมือและช่องทางในการติดต่อสื่อสารกำลังพัฒนาเพิ่มขึ้นทั้งในด้านปริมาณ คุณภาพ และความเร็ว การคุ้มครองผู้บริโภคในกิจการโทรคมนาคม อาทิ การชำระเงินออนไลน์และการผลิตเนื้อหาดิจิตอล ในปัจจุบัน Facebook และ Instagram มีร้านค้าออนไลน์ที่ดำเนินธุรกิจในประเทศไทยมากกว่า 10,000 ร้านค้า เนื่องด้วยความนิยมและการเข้าถึงผู้ใช้งานในวงกว้าง การคุ้มครองผู้บริโภคในประเด็นกฎหมายลิขสิทธิ์และเนื้อหา และมาตรฐาน ISO/IEC เกี่ยวกับข้อตกลงเรื่องรูปแบบบริการ และการดำเนินงานด้านการจ่ายเงินผ่านมือถือ ผู้บริโภคสามารถใช้คำสั่งค้นหาด้วยเสียงกับอุปกรณ์อย่าง Google Home และ Home Pod ของ Apple เพื่อเรียกดูและสั่งซื้อผลิตภัณฑ์ต่างๆ เทคโนโลยีคำสั่งเสียงกำลังก้าวหน้ามากขึ้นบนอุปกรณ์พกพาที่มีแอปพลิเคชัน เช่น Siri ของ Apple ที่ผสมผสาน AI และเทคโนโลยีคำสั่งเสียง เพื่อเป็นผู้ช่วยส่วนตัวของผู้บริโภค และหนึ่งเรื่องสำคัญที่เกิดขึ้นในปีที่ผ่านมา คือเทคโนโลยีบล็อกเชน ที่มีจุดเริ่มต้นจากอุตสาหกรรมการเงิน และมีผลกระทบต่ออุตสาหกรรมทางการเงินอย่างมากที่สุดเท่าที่เคยมีมา ตลาดการเงินมีความเปลี่ยนแปลงไปอย่างมากจนสถาบันการเงินต่าง ๆ ไม่สามารถที่จะปฏิเสธและมองข้ามความสำคัญของสกุลเงินดิจิทัลได้อีกต่อไป ธนาคารแห่งประเทศไทย ร่วมมือกับธนาคารพาณิชย์ 8 แห่งกำลังพัฒนาแพลตฟอร์มต้นแบบสำหรับการโอนเงินภายในประเทศโดยใช้ Cryptocurrency แบบใหม่ การรวมกลุ่มดังกล่าวอาศัยแพลตฟอร์มบัญชีแยกประเภท Corda ของ R3 เพื่อพัฒนาเทคโนโลยีขับเคลื่อนแพลตฟอร์มนี้ เป็นต้น

ความก้าวหน้าของเทคโนโลยีกำลังส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตและความเป็นอยู่ของมนุษย์มากขึ้นเรื่อยๆ  ทั้งในด้านบวกและด้านลบ ก่อให้เกิดทั้งโอกาสและภัยคุกคามในหลายแง่มุมจนยากที่จะประเมินได้ หนทางเดียวที่จะรับมือได้คือการติดตามข้อมูลข่าวสารอย่างใกล้ชิดและปรับตัวให้ทันเพื่อรองรับกับความเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้น หัวใจสำคัญคือ การจัดตั้งตัวแทน (Representation) ของผู้บริโภคอย่างเป็นทางการสามารถเป็นตัวแทนที่เข้ามาปกป้องและพิทักษ์สิทธิของตนเอง ผ่านการแสดงออกถึงข้อเรียกร้องต่างๆ เพื่อให้เสียงของผู้บริโภคถูกรับฟัง และมีส่วนร่วมอยู่ในกระบวนการตัดสินใจด้านนโยบายการคุ้มครองสิทธิผู้บริโภค รวมถึงการติดตามผลการดำเนินการต่างๆ เพื่อให้เกิดความเชื่อมั่นในการร้องเรียนและการจัดการปัญหา เนื่องจากงานคุ้มครองผู้บริโภคมีประเด็นที่หลากหลาย ซับซ้อน และเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วตามปัจจัยต่าง ๆ หลายประเทศให้ความสำคัญในเรื่องการคุ้มครองผู้บริโภค โดยเฉพาะการสร้างความเข้มแข็งของกลุ่มองค์กรผู้บริโภค การมีส่วนร่วมของผู้บริโภคในการเสนอแนะประเด็นต่างๆ ต่อภาครัฐ การสร้างความร่วมมือกับภาคเอกชน